Home » Actueel » Ik voel me hopeloos en de situatie is waardeloos

Ik voel me hopeloos en de situatie is waardeloos

Ik twijfel aan alles

“Er wordt over me gepraat …. denk ik. Vandaag in de lift keek weer iemand me onderzoekend aan; gisteren bij de koffiehoek viel het stil toen ik eraan kwam.
Ik durf er niets over te zeggen, want ik weet niet wat er speelt. Het voelt al zo vanaf de aankondiging van de reorganisatie een half jaar geleden.
Wie kan ik vertrouwen? En klopt het wat ik merk of verbeeld ik het me?  Ik weet het niet meer.
Ik twijfel aan mezelf. Ik twijfel aan de kwaliteit van mijn werk. Ik slaap er niet van.”

Ik kan niemand vertrouwen

Mijn client zit ineengezakt in de stoel.
“Dit speelt al een half jaar zeg je?” vraag ik.
“Ja, het begon met het praatje van het adviesbureau dat de directie heeft ingeschakeld om de reorganisatie te begeleiden. Op een vraag van mijn collega werd gereageerd met ‘Daar kan ik hier in deze setting geen antwoord op geven.’ Verder geen info of uitleg. Dodelijk was dat. Ik weet nog dat ik verstijfde. Het vertrouwen in de transparantie van het proces en besluitvorming was in één keer weg. Het gevoel wat ik toen kreeg had ik al heel lang niet meer zo erg gehad, maar ik herkende het meteen: mijn jeugd waarin ik van weeshuis naar pleeggezin naar pleeggezin ben gegaan en waarin ik nooit wist waar ik de week erna zou zijn. Ik ben jarenlang gepest op school en in de gezinnen waar ik was. Ik heb toen een hechtingsprobleem ontwikkeld en een wantrouwen naar alles en iedereen. Dat ‘einzelgänger-gefühl’ was meteen weer terug.”
Er glijdt een traan over zijn wang.
“Is er iemand op jouw werk die je in vertrouwen zou kunnen nemen?” vraag ik voorzichtig.
“Nee”, die fout maak ik niet meer, “zwakkelingen worden altijd als eerste gepakt. Dat is zo onrechtvaardig!”
“Heb je een plan?” Ik kijk hem aan en zijn ogen vertellen het antwoord. Hij kijkt me wanhopig aan.

De ladder uit de put

“OK”, zeg ik, “deze situatie houd je niet vol en jij gaat door tot je een burn-out hebt. Klopt dat?”
“Ik weet het niet meer Hetty”, zegt hij zacht.
“Herman, er zijn volgens mij twee oplossingen. Of je gaat eraan onderdoor of je meldt je nu ziek. In beide gevallen stel ik voor dat je hulp zoekt. Je zit nog steeds vast in een oud trauma. Als dat niet wordt opgelost blijft het zich herhalen en blijf je iedere keer weer dezelfde situatie tegenkomen en doorleven waarin je je volledig waardeloos en hopeloos voelt en je over de kop werkt. Jij hebt hierin ook een aandeel. Je bent volwassen en geen kind meer. Je hebt nu de mogelijkheid om jouw diepe verdriet en angst aan te kijken en jouw grenzen te stellen. Wat zou je doen als iemand jou jouw situatie zou voorschotelen?”
Het blijft een paar minuten stil.
Dat zegt ie terwijl hij me aankijkt “ik zou hem zeggen dat er een ladder hangt in de put en dat ik boven aan de put sta om hem aan te moedigen.”
“Dat is wat je van mij kunt verwachten” zeg ik. “Ik begeleid jou stap voor stap naar boven uit de put. Jij moet alleen wel de stappen zetten. Dat kan ik niet voor je doen.”
“Ik ga me morgen ziekmelden”, zegt Herman.
“En ik schrijf een visie voor de bedrijfsarts” zeg ik.

MACHTSUITOEFENING LIJKT BELANGRIJKER DAN RECHTVAARDIGHEID:
DOORBREEK HET SYSTEEM

Waar denk jij aan als je het woord pesten hoort?

Aan:

  • 'een introvert kind’ op een schoolplein, dat uitgedaagd wordt tot gedrag dat niet past bij ’t kind
  • ‘een einzelgänger’ die niet mee mag doen
  • ‘een vreemde eend in de bijt’, waarover grapjes worden gemaakt
  • ‘iemand die niet terugvecht als ie een por krijgt’ en dus nog een duw krijgt
  • ‘een slachtoffer van roddelgedrag’, want wij vinden wat en dat mogen wij alleen horen
  • ‘iemand met een afwijkend (raar) uiterlijk’ waar om gelachen wordt
  • ‘iemand die buitengesloten wordt’, want als hij onderdeel van het team wordt, vlieg jij er uit…

De gepeste, de pester en de toeschouwer, drie rollen die het systeem in stand houden, maar ook kunnen doorbreken als we leren op een andere manier naar dit gedrag te kijken.

De gepeste

In mijn praktijk kom ik het helaas regelmatig tegen; de gevolgen van herhaaldelijk gepest worden zijn traumatisch.
Een gepeste voelt zich eenzaam, raakt depressief en heeft last van een laag zelfbeeld. Vertrouwen maakt plaats voor angst. Met risico op een grotere kans om gepest te worden. Psychosomatische klachten stapelen zich op.
De gepeste leert niet om grenzen te mogen stellen. De gepeste leert niet dat behoeften die hij/zij heeft, OK zijn en verwoord en ingewilligd mogen worden. Op langere termijn kan dit resulteren in verslavingen, het ondergaan van geweldsdelicten en slachtoffer zijn van huiselijk geweld.
Machtsuitoefening lijkt belangrijker dan rechtvaardigheid.

De pester

Ook de pester zit bij mij aan tafel en de gevolgen van herhaaldelijk pesten zijn evenzo dramatisch.
Een pester staat ook vaak alleen. Er is een groep “aanhakers’. Dat lijkt positief, maar is het niet. De aanhakers gaan geen verbinding aan met de pester, maar kiezen enkel een kant. Het is schijnpopulariteit: bewondering én angst voor de pester.
Een pester leert niet hoe een win-win-situatie gecreëerd kan worden door dynamisch onderhandelen, door een echte verbinding aan te gaan. Op langere termijn kan dit resulteren in verslavingen, het uitvoeren van geweldsdelicten en het overgaan tot huiselijk geweld.
Machtsuitoefening lijkt belangrijker dan rechtvaardigheid.

De toeschouwer

Verstoringen in (werk)relaties door pestgedrag nodigen de toeschouwer uit om positie te kiezen. Als de toeschouwer niet ingrijpt, dan ondervinden de gepesten de traumatische gevolgen hiervan, kan de pester zijn gedrag voortzetten. Als de toeschouwer wel ingrijpt, zet hij dan zijn eigen kwetsbaarheid op het spel? Macht lijkt belangrijker dan rechtvaardigheid.

Ik ben OK en jij bent OK

Achter het zichtbare gedrag van de gepeste, de pester en de toeschouwer bevindt zich een voor velen verborgen wereld. Een wereld die - als je weet waarop te letten - zichtbaar wordt omdat deze voorspelbaar is via gedrag en wijze van communiceren.
In deze wereld heersen existentiële vragen, zoals ‘ben ik welkom’, ‘word ik geaccepteerd zoals ik ben’, ‘houden ze van me’, ‘leef ik’. Met aansluitende behoeften zoals de behoefte aan uitdaging, speels contact, erkenning voor mij als persoon. Negatief gedrag, zoals pesten, is het vervullen van psychologische behoeften op een negatieve manier.

Als we kunnen kijken naar de persoon achter het gedrag i.r.t. pesten, dan zien we iemand met behoeften en existentiële vragen. Daar zit de winst, de weg uit het stressgedrag naar het verbindende contact, de stimulerende motivatie richting respect en vertrouwen. Een omgang met elkaar waarbij ik OK ben en jij ook.

Het succesvol lopen van die route vraagt inzicht, kennis en vaardigheden. Process Communication Nederland heeft coaches en trainers die deze weg beheersen. Die vanuit de bron van het probleem zowel de gepeste, de pester als de toeschouwer begeleiden en praktische én op de persoon afgestemde tools aan kunnen reiken om uit het systeem te stappen.

Hetty Jansen-Verhagen is gecertificeerd trainer en coach Process Communication en lichaamsgericht therapeut

Noot: Herman is een gefingeerde naam die ik gebruik voor mijn cliënt in deze blog. Herman ervaart tweede en derde graad disstress en zit vast in steeds opnieuw geleefde faalpatronen. Voor het trauma wordt tevens een psychotherapeut ingeschakeld die ondermeer EMDR toepast.