Home » Actueel » DE COMPUTER ZEGT: “JIJ WEL EN JIJ NIET”

DE COMPUTER ZEGT: “JIJ WEL EN JIJ NIET”

Onlangs las ik in het Financeel Dagblad: ‘Computer doet niet aan gelijke behandeling van mensen. Raad van Europa waarschuwt: regels zijn nodig om discriminatie aan te pakken.’

Wat betekent dit?

Gaan we van ‘subjectieve selectie aan de poort’ naar ‘selectie door een discriminerend algoritme’?

Ik voel me met de letter ongemakkelijker. Wat gebeurt er als computers bepalen wie we wel of niet willen spreken? Efficiëntie en digitalisering is een mooi voornemen, maar wat zien we over het hoofd? Valt een sollicitant te vatten in een computeranalyse?

Gemiste kans!

Maar even serieus ….. Alhoewel, wat hierboven staat is al werkelijkheid volgens de inhoud van het artikel en helaas ook vanuit mijn ervaring.

Een voorbeeld uit mijn praktijk:

Een cliënt met een CV waar het transitieteam van Shell bovenop zou moeten springen, is niet eens door de eerste ronde gekomen. Wat was de eerste ronde? U raadt het al: een computer-assessment. Ze vertelde me dat ze op de middelbare school al slecht was in multiple choice omdat ze altijd dieper denkt dan de vraagstelling. Ze was dus niet eens verbaasd, wel teleurgesteld. Of zij nog ooit bij Shell wil gaan werken? Haar motivatie is nu in ieder geval tot vrijwel nul gedaald. Shell: gemiste kans.

Gelukkig werkt zij nu naar volle tevredenheid bij een bedrijf waarbij ze na een aantal diepte-interviews met HR, leidinggevende, team en de CEO een functie heeft die perfect bij haar past.

 

Okay, even serieus. Waar ik me over verbaas is dat het algoritme van de computer blijkbaar op grond van het mailbestand van de kandidaat kan beoordelen of iemand geschikt is voor een functie. Je overhandigt dus je e-mailaccount (want je wil toch heel graag die baan) en het algoritme van de computer gaat aan de slag.

Wat heeft de computer dan tot zijn beschikking? De woorden in de mails. Het verbale deel van onze communicatie, niet het non-verbale deel: geen intonatie, gebaren, lichaamshouding of gezichtsuitdrukking.

Wat zeggen woorden niet?

In de wereld van communicatie is Prof. Mehrabian een bekende. In zijn boek “silent messages” uit 1971 trekt hij de conclusie dat woorden, lees: verbale communicatie, slechts 7% van de communicatie bepalen. Dit betekent dat non-verbale communicatie 93% voor haar rekening neemt. Of het echt zo is? Probeer maar uit: zeg tegen iemand dat je van hem/haar houdt en schud tegelijkertijd nee met je hoofd.

Latere onderzoeken staven dat het non-verbale deel van onze communicatie meer dan 2/3 beslaat. Dat betekent dat als ik in mijn mailbericht de woorden gebruik: “ik denk dat dit een goede oplossing is” dat het kan zijn dat

  • ik daar een logica achter heb,
  • ik dat vind,
  • ik een goed gevoel heb t.a.v. die oplossing,
  • die oplossing mij een mooie kans biedt die ik wil pakken,
  • ik na reflecteren tot de conclusie ben gekomen dat dit gezien de situatie de beste oplossing zou kunnen zijn,
  • dit voor mij de leukste variant is als oplossing,

En het kan ook zijn dat meerdere zaken tegelijk spelen of misschien wel allemaal. En ik kan het rijtje ook nog langer maken.

Anders gezegd: met alleen woorden hebben we nog geen helderheid over wat de persoon communiceert en wat de drijfveren zijn. Daarom zijn mailberichten vaak een bron van miscommunicatie.

Als die persoon voor mij zou staan, dan kan ik de context van het gezegde gemakkelijker plaatsen.

Precies, door de non-verbale communicatie. Als je iets vindt, dan is de toon van de stem steviger dan wanneer je een gevoel hebt over iets. Als je vanuit reflectie iets zegt, dan is de gezichtsuitdrukking anders dan als je de kans wil pakken.

Er bestaat een regel dat als drie van de vijf communicatie-onderdelen congruent zijn, een boodschap wordt ontvangen als heldere communicatie.

Wij mensen analyseren dat van nature intuïtief. Denk aan het voorbeeld van het uitspreken van houden van en het tegelijk nee-schudden. Je hebt meteen de indruk of het gevoel ‘hey, er klopt iets niet; ik geloof niet wat je zegt’.

Wat kun je met deze non-verbale onderdelen van communicatie in het selecteren van kandidaten? Dr. Taibi Kahler ontdekte dat wanneer we luisteren naar hoe iemand zegt wat hij zegt, we meteen een doorkijkje krijgen naar zijn/haar kwaliteiten, communicatievoorkeuren, psychologische behoeften en gedrag onder druk. Hij vatte dit samen in het Process Communication Model (PCM). NASA gebruikt deze inzichten al meer dan 40 jaar om snel en effectief succesvolle astronautenteams samen te stellen. Bedrijven en organisaties wereldwijd hebben het voorbeeld gevolgd.

De mens, gevangen in woorden.

Het computer-algoritme van Digital Minds baseert zijn analyse enkel op woorden, combinaties van woorden en stelt het algoritme daarop bij. Het gevolg: het steeds drijft steeds verder weg van de realiteit, van wie we zijn als mensen en dat leidt tot vreemde uitkomsten.

Het gevaar zit niet alleen in het algoritme. Het programma creëert, zoals Prof. Borgesius in het artikel ook aangeeft, nieuwe algoritmes op grond van verkeerde aannames met vooroordelen en discriminatie zoals “een onuitroeibare voorkeur voor mannen” als gevolg.

De mens kan niet gevangen worden in woorden.

De mens kan niet gevangen worden in enkel een aspect van communicatie van 7%.

En ik wil als mens niet gevangen worden door computeralgoritmes die doordenderen vanuit ‘ik ben okay en ik bepaal of jij als kandidaat okay bent of niet’.

 

Ik zou graag willen dat we de baas blijven over onze computers, anders verliezen we de controle over ons menszijn.

En laten we vooral in verbinding blijven met elkaar vanuit alle vijf bijzondere aspecten van onze menselijke communicatie.

Eén oogopslag vertelt immers vaak meer dan 100 woorden.

 

Hetty Jansen-Verhagen is gecertificeerd trainer en coach in Process communication en lichaamsgericht therapeut. 

 

Bron FD